ÞJÓÐARATKVÆÐAGREIÐSLAN
Hvað erum við að greiða atkvæði um?
Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um það hvort að Ísland eigi að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Er orðalag spurningarinnar eitthvað óskýrt?
Spurningin orðast eins hér segir:
„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?
❏ Já.
❏ Nei.“
Þetta orðalag varð niðurstaðan eftir ítarlega umfjöllun utanríkismálanefndar Alþingis, sem fékk álit frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og umsagnir frá hagsmunaaðilum og sérfræðingum á borð við Lagastofnun Háskóla Íslands og Feneyjanefnd.
Það er álit flestra að spurningin eins og hún verður á kjörseðlinum sé skýr, afmörkuð og þess eðlis að hinn almenni kjósandi eigi að geta tekið skýra afstöðu, sagt já eða nei, um það hvort að hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný.
Af hverju þarf þjóðaratkvæðagreiðslu?
Í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar var ákveðið að það færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi viðræður eigi síðar en en árið 2027. Það er gert í þeim tilgangi að fá umboð til þess að halda þeirri vegferð áfram, þvert á flokkspólitískar línur.
Árið 2013 voru gefin fyrirheit um að leyfa þjóðinni að ráða för varðandi framhald aðildarviðræðna. Nú er loksins verið að efna það loforð.
Er þjóðaratkvæðagreiðslan bindandi eða ráðgefandi?
Allar þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi eru ráðgefandi, samanber 123 gr. kosningalaga. Þessi þjóðaratkvæðagreiðsla er þannig samkvæmt lögum ráðgefandi, en sitjandi ríkisstjórn hefur verið skýr með það að hún muni virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Hvað gerist ef það kemur já út úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu?
Ef það kemur já úr atkvæðagreiðslunni munu íslensk stjórnvöld fara þess á leit við Evrópusambandið með formlegum hætti að hefja á ný viðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Á upplýsingavef utanríkisráðuneytisins er farið ítarlega yfir næstu skref sem yrðu tekin.
Hvað gerist ef það kemur nei út úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu?
Ef það kemur nei úr atkvæðagreiðslunni þá hefjast ekki aðildarviðræður við Evrópusambandið undir forystu þessarar ríkisstjórnar.
GREIÐA ATKVÆÐI
Hvenær eru kosningarnar?
Þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram laugardaginn 29. ágúst 2026.
Hægt er að greiða atkvæði utan kjörfundar frá og með mánudeginum 27. Júlí 2026.
Hvar kýs ég?
Þú getur fundið hvar þú átt að kjósa hér á vef Þjóðskrár.
Hef ég kosningarétt?
Allir íslenskir ríkisborgarar sem eiga lögheimili á Íslandi eru með kosningarétt.
Íslenskir ríkisborgarar búsettir erlendis sem hafa átt lögheimili á Íslandi einhvern tímann á síðustu 16 árum hafa kosningarétt.
Hef ég kosningarétt ef ég bý erlendis?
Íslenskir ríkisborgarar sem hafa átt lögheimili erlendis skemur en í 16 ár eru ennþá sjálfkrafa með kosningarétt. Eftir lengri búsetu erlendis þyrfti fólk hins vegar að kæra sig á kjörskrá. Nánari upplýsingar má nálgast hér á vefsíðu Þjóðskrár.
Hvað ef ég er á ferðalagi erlendis á kjördag?
Ef þú ert erlendis á kjördag, en hyggst taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni getur þú greitt atkvæði utan kjörfundar áður en haldið er utan. Meiri upplýsingar um utankjörfundaratkvæðagreiðslu innanlands veitir Landskjörstjórn hér.
Hvernig kýs ég utan kjörfundar innanlands?
Utankjörfundaratkvæðagreiðsla fer fram hjá sýslumönnum víðsvegar um land. Yfirlit má finna á síðu landskjörstjórnar.
Hvernig kýs ég utan kjörfundar ef ég bý erlendis?
Ef þú býrð erlendis þá getur þú greitt atkvæði í sendiráðum Íslands og aðalræðisskrifstofum, hjá fastanefndum Íslands hjá alþjóðastofnunum og einnig hjá ræðismönnum Íslands. þess lands sem þú ert í. Á vef Stjórnarráðsins má sjá lista yfir staði erlendis þar sem íslenskir ríkisborgarar geta kosið utan kjörfundar.
Athugaðu að ef kjósandi kýs utan kjörfundar ber hann sjálfur ábyrgð á því að koma atkvæði sínu til skila. Hægt er að biðja kjörstjóra um að setja atkvæði í almennan póst, en það tryggir ekki að atkvæðið berist heim til Íslands í tæka tíð.
SAMNINGSMARKMIÐ
Hvernig eru samningsmarkmiðin ákvörðuð?
Ef þjóðin kýs þann 29. ágúst að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju verða samningsmarkmið Íslands endurskoðuð í opnu og víðtæku samráðsferli. Þau verða síðan lögð fyrir Alþingi í sérstakri skýrslu. Við endurskoðunina verður tekið mið af þeim breytingum sem orðið hafa frá því viðræðurnar voru stöðvaðar, um leið og byggt verður á þeim áherslum sem áður voru mótaðar. Meiri upplýsingar má nálgast hér á vef Stjórnarráðsins.
Samningsmarkmið byggja á áliti meirihluta utanríkismálanefndar þingsályktun 14/157, samþykkt 28. maí 2026. Eru þau leiðarljós stjórnvalda og verða mótuð áfram í víðtæku samráði og opnu ferli kjósi þjóðin já í ágúst.
Auðlindir og náttúran
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að tryggja áfram fullt forræði þjóðarinnar yfir vatns- og orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra. Jafnframt yrði lögð áhersla á að ákvörðun um lagningu sæstrengs fyrir raforku yrði áfram alfarið í höndum íslenskra stjórnvalda, í samræmi við íslensk lög. Þá yrði unnið að því að viðhalda sérstöðu Íslands á sviði endurnýjanlegrar orku og tryggja að hefðbundnar veiðar á dýrum og fuglum geti áfram farið fram þar sem þær byggjast á sögulegum nytjum og sjálfbærri nýtingu.
Fjármál og gjaldmiðlamál
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að Ísland geti hafið myntsamstarf og tekið upp evru eins fljótt og unnt er þegar skilyrði og aðstæður leyfa. Markmiðið yrði að hefja myntsamstarf sem fyrst eftir að ljóst væri að Ísland yrði aðildarríki, meðal annars með tengingu krónunnar við evru í aðdraganda upptöku hennar, með það að markmiði að stuðla að auknum efnahagsstöðugleika og minni hagsveiflum.
Jafnframt yrði lögð áhersla á að fjármunir sem Ísland greiddi til Evrópusambandsins skiluðu sér eins og kostur er til baka í verkefni hér á landi, meðal annars til að styðja við brothættar byggðir og efla nýsköpun og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni.
Landbúnaður
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að skapa skilyrði fyrir öflugan íslenskan landbúnað sem styður við fæðuöryggi og lífvænlegar byggðir um allt land. Markmiðið yrði að tryggja nægjanlegan stuðning til að vega upp erfiðari framleiðsluskilyrði hér á landi en víða annars staðar í Evrópusambandinu, þótt fyrirkomulag stuðnings geti tekið breytingum. Jafnframt yrði lögð áhersla á að bann við innflutningi lifandi dýra haldist til að vernda viðkvæm íslensk búfjárkyn og góða dýraheilbrigðisstöðu landsins.
Sjávarútvegur
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að Ísland haldi fullu forræði yfir sjávarauðlindinni og rétti Íslendinga til að stýra veiðum á grundvelli sjálfbærrar nýtingar, vísindalegrar ráðgjafar og veiðireynslu. Jafnframt yrði lögð áhersla á að Ísland haldi hlutdeild sinni í deilistofnum og hafi beina aðkomu að samningum um nýtingu þeirra. Þá yrði unnið að því að tryggja að nýting sjávarauðlindarinnar og afrakstur hennar haldist áfram hér á landi, meðal annars með því að taka mið af því við mótun reglna um erlenda fjárfestingu.
Viðhalda núverandi sérlausnum
Komi til aðildarviðræðna yrði stefnt að því að viðhalda þeim sérlausnum sem Ísland nýtur nú þegar í gegnum EES-samninginn. Jafnframt yrði lögð áhersla á að áfram yrði tekið mið af sérstöðu Íslands, meðal annars þannig að ETS-kerfi Evrópusambandsins hefði ekki neikvæð áhrif á flugsamgöngur til og frá landinu.
Vinnumarkaðurinn
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að standa vörð um íslenska vinnumarkaðslíkanið og forræði aðila vinnumarkaðarins yfir gerð kjarasamninga. Markmiðið yrði að atvinnurekendur og stéttarfélög héldu áfram að semja sín á milli um kaup og kjör, líkt og verið hefur.
Öryggis og varnarmál
Komi til aðildarviðræðna yrði lögð áhersla á að Ísland nyti frá fyrsta degi sömu réttinda og önnur aðildarríki, þar á meðal fullrar þátttöku í samstarfi og samstöðu Evrópuríkja á sviði öryggis- og varnarmála. Jafnframt yrði lögð áhersla á að sérstaða Íslands sem herlausrar og vopnlausrar þjóðar yrði áfram virt og að Ísland ætti fullt sæti við borðið þegar teknar eru ákvarðanir um málefni sem varða landið.